Toekomstgerichte belastingfunctie kiest voor samenwerking en transparantie

Komt er een eind aan het tijdperk van agressieve belastingplanning? Als het van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) afhangt alvast wel. De voorbije jaren ondertekenden bijna 140 landen en regio’s een nieuw plan om het internationale belastingsysteem te hervormen. Een verbrede Tax compliance op basis van samenwerking, vertrouwen en transparantie groeit uit tot de nieuwe norm. “En dat heeft een impact op mens, proces en technologie”, zegt Thomas Sibille, Global Business Tax Partner bij Deloitte en docent Tax Risk Management aan het ICHEC-ESSF.


Het plan van de OESO heeft als doel base erosion & profit shifting (BEPS) als gevolg van artificiële en agressieve belastingplanning en -ontwijking in te dijken. Bedrijven die internationaal actief zijn, maken nog te vaak misbruik van de verschillen tussen de belastingsystemen van diverse landen. Dat is met name een probleem voor ontwikkelings- en groeilanden die sterker afhangen van bedrijfsbelastingen dan andere landen en daardoor zwaarder lijden onder BEPS. Het belastinggeld dat landen per jaar mislopen door BEPS bedraagt naar schatting 100 tot 240 miljard dollar, het equivalent van 4 tot 10% van de wereldwijde volume aan bedrijfsbelasting. “Het Inclusive Platform on BEPS van de OESO heeft veel in gang gezet”, zegt Thomas Sibille. “Compliance in het kader van belastingen bestond er vroeger in enkele vakjes aan te kruisen. Vandaag is compliance een veel breder begrip. We mogen intussen stellen dat het correct betalen van belastingen een vast onderdeel vormt van de inspanningen die elk bedrijf levert in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen.”


Vroeger waren belastingen geen prioriteit voor de CFO, maar dat is intussen veranderd. “Al blijft het natuurlijk belangrijk om het evenwicht te vinden”, stelt Thomas Sibille. “Veel hangt ook af van de bedrijfscultuur. Sommige bedrijven zijn er trots op dat ze belastingen betalen. Andere ondernemers gaan dan weer uit van het principe dat meer belastingen leiden tot minder aandeelhouderswaarde. Ze willen dus niet teveel betalen – en al zeker niet meer dan de concurrentie. Zo zie je dat bedrijven ook in de context van belastingen een afweging maken, waarbij ze onder meer kijken naar kostenvoordelen en risicoappetijt.” De Europese Unie stuurt aan op een betere tax compliance door in te zetten op samenwerking, vertrouwen en transparantie tussen de bedrijfswereld en de fiscus. In België loopt in dat verband sinds 2018 een nieuw Cooperative Tax Compliance Program (CTCP).


Mens: nieuwe profielen gezocht

De belastingspecialisten binnen een finance team hebben doorgaans rechten of economie gestudeerd. De nieuwe kijk op belastingen zorgt echter voor een stijgende vraag naar andere profielen, zoals specialisten rond belastingtechnologie, tax accounting en transfer pricing. Zij moeten de belastingfunctie helpen hertekenen. Evengoed kiezen bedrijven er om dezelfde reden voor het hele complianceverhaal uit te besteden aan een internationale partner. “Dat levert schaalvoordeel en lagere kosten op”, zegt Thomas Sibille. “In dezelfde context opteren bedrijven ook voor co-sourcing. Taken zonder veel toegevoegde waarde komen dan voor outsourcing in aanmerking, terwijl de eigen specialisten focussen op de strategische belastingvraagstukken. Tax stapt hier in de rol van businesspartner.”


Relatief nieuw is dat de belastingafdeling een open relatie onderhoud met de fiscus. De bedoeling van die aanpak is voor meer zekerheid te zorgen – of beter: verrassingen te vermijden. Dat mes snijdt aan twee kanten. “Een belastingaudit kost veel voor iedereen”, legt Thomas Sibille uit, “niet alleen de inspecteur investeert tijd en moeite, ook het bedrijf. Wie zijn tax compliance op orde heeft en open kaart speelt met de fiscus, vermindert zo de nood aan een agressieve belastingaudit.” Een goede Head of Tax zorgt er bovenal voor dat de onderneming niet onverwacht extra belastingen moet betalen. “Bedrijven vangen dat op door middelen aan de kant te houden om onzekere tax positions af te dekken. Nog beter is het natuurlijk om de onzekerheid zo klein mogelijk te houden. Een goede Head of Tax weet daarop te anticiperen. Een goede Head of Tax weet hoe hij zijn budget intern moet verdedigen, maar stelt zich daarbij ook op als een goede gesprekspartner voor de business.”


Proces: Tax Control Framework (TCF)

Zes jaar geleden publiceerde het OESO-forum over belastingadministratie een paper rond tax compliance op basis van samenwerking en de ontwikkeling van betere raamwerken voor belastingcontrole. De paper behandelde onder meer het belang van wat nodig is in het kader van controle, zoals de externe audit van de rekeningen van een multinational, maar ook wat vereist is in het kader van de belastingplicht die het gevolg is van een activiteit in een specifiek land. Het TCF staat centraal in het nieuwe Belgische CTCP voor multinationale ondernemingen. Het achterliggende idee is een betrouwbare dialoog te starten tussen het bedrijf en een uniek aanspreekpunt bij de fiscus. Het programma is van toepassing op multinationals.


“We zien dat grote bedrijven – met een hoge graad van maturiteit en risk intelligence – het TCF hebben geïntegreerd in hun belastingprocessen”, zegt Thomas Sibille. “Dat zorgt er niet alleen voor dat ze een interne controle hebben ingebouwd in hun processen, maar ook dat ze de belastingrisico’s in kaart brengen en adequaat opvolgen.” Op die manier vormt het TCF ook voor de fiscus een interessant instrument. “Bedrijven hanteren het als een tool voor zelfevaluatie, waarmee ze hun dossier bij de fiscus kunnen verdedigen.” Dat helpt om van het CTCP een succesverhaal te maken voor beide partijen, met vertrouwen en transparantie aan beide zijden. “De onderneming wil correct haar belastingen betalen, niet minder, maar ook niet meer. Dus geen dubbele belasting, geen nalatigheidsintresten, geen boetes.” Uiteraard neemt de complexiteit toe wanneer het bedrijf dat open gesprek met verschillende belastingadministraties in verschillende landen moet voeren. “Maar dat is uiteraard waar een externe partner als Deloitte voor ondersteuning kan zorgen”, zegt Thomas Sibille.


Technologie: de race richting realtime digitale belastingadministratie

Nieuwe technologie – denk aan cloudtoepassingen en artificiële intelligentie – laat toe om in real time digitale compliancemodellen toe te passen. Vandaag zijn die vooral op btw gericht, maar de verwachting is dat het actieterrein snel zal verbreden. Zo snel, dat bedrijven zich best nu al beginnen voor te bereiden. Die nieuwe kijk op compliance vereist immers een belangrijke operationele verandering. Het gaat om de snelle evolutie richting digitale belastingadministratie – en dan met name op het vlak van indirecte belastingen in groeilanden.


Zo raakt de maandelijkse, geaggregeerde btw-aangifte achterhaald. De fiscus wil niet alleen sneller zicht op compliance, hij zal ook toegang krijgen tot de systemen van de onderneming. “Het is niet zo gek om te vermoeden dat compliance – veel sneller dan we verwachten – compleet verandert”, zegt Thomas Sibille. “Technologie laat toe de rollen om te keren. De fiscus zal de aanslag opstellen, waarna het bedrijf die controleert.” Grote bedrijven bereiden zich intussen voor op realtime tax compliance. “De toegang tot data op transactioneel niveau is relevant in het kader van kwaliteitsbewaking rond btw en operationele transfer pricing. Om via die digitale weg ook tot een beter beheer van de compliancerisico’s te komen, ligt minder voor de hand. Maar dan nog: bedrijven moeten zich hoe dan ook voorbereiden, onder meer door de links tussen de diverse boekhoudingen te automatiseren om een ononderbroken datastroom mogelijk te maken. Trouwens, als de fiscus om realtime data vraagt, betekent het automatisch dat de beslissingen in verband met tax eerder in het proces zullen moeten gebeuren. Dat zal bedrijven verplichten hun proces te hertekenen.”


Op zoek naar het kostenvoordeel

Het belastinglandschap verandert. Terwijl de OESO stap voor stap aanstuurt op een wereldwijde minimumbelasting blijft er weinig tot geen ruimte over voor agressieve belastingplanning. Het zorgt ervoor dat de focus verschuift richting tax compliance en rapportering. “Belastingen komen altijd met kosten”, zegt Thomas Sibille. “Eigenlijk hoef je er dus geen supertechnische kwestie van te maken. Als bedrijf moet je gewoon op zoek gaan naar het kostenvoordeel. Bovenal moet je je afvragen of er voldoende budget en focus is om de belastingen van het bedrijf op de juiste manier aan te pakken. Is dat niet het geval, dan leidt dat onvermijdelijk tot onaangename verrassingen – en nog meer kosten.”


De verwachting is dat de belastingafdeling binnen finance verder evolueert en een status zal verwerven die vergelijkbaar is met die van legal. “Het budget voor legal stond quasi nooit ter discussie”, zegt Thomas Sibille, “wat verrassend is, aangezien de bijdrage van legal aan het bedrijf lang niet altijd zichtbaar of tastbaar is. De bijdrage van tax is in dat verband veel duidelijker. De kostenvoordelen zijn ook veel groter, al moet je je tax management natuurlijk wel altijd eerst goed in lijn brengen met je risicoappetijt. En je moet er rekening mee houden dat de technologische ondersteuning van de tax processen in onder meer de ERP-omgeving een investering met zich meebrengen.”


Toekomstgericht

In ieder geval moet de toekomstgerichte belastingafdeling het CTCP beheersen, daarbij ondersteund door medewerkers met het juiste profiel (al dan niet in samenwerking met een externe partner), het TCF en de nodige digitale tools. “Echt eenvoudige materie zullen belastingen nooit zijn”, besluit Thomas Sibille, “maar dat neemt niet weg dat je als bedrijf niet moet proberen om het zo goed mogelijk aan te pakken. Een bedrijf dat zijn belastingen op orde heeft, kan zich alvast beter op zijn kernactiviteiten concentreren. Meer nog: het kan zijn belastingen dan zelfs in de context van duurzaamheid mee in de strijd gooien, als bedrijf dat er trots op is bij te dragen aan de maatschappij en daar transparant over communiceert…”